Nowe zasady rozstrzygania sporów na rynku finansowym? 

Rzecznik Finansowy proponuje zmiany, które mogą usprawnić rozwiązywanie sporów między klientami a instytucjami finansowymi. Jednym z rozważanych rozwiązań jest możliwość wydawania przez niego wiążących rozstrzygnięć w określonych sprawach. Nowe zasady mają odciążyć sądy i skrócić czas dochodzenia roszczeń. 

Wieloletnie postępowania i rosnące obciążenie sądów 

Rzecznik Finansowy przedstawił propozycje usprawnienia dochodzenia roszczeń na rynku finansowym. O potrzebie zmian dyskutowano 15 października 2026 roku podczas konferencji „Spory z podmiotami rynku finansowego w postępowaniu cywilnym”, zorganizowanej wspólnie z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu i Radą Naukową przy Rzeczniku Finansowym. Wśród najważniejszych problemów znalazły się przewlekłość procesów oraz rosnąca liczba spraw rozpatrywanych indywidualnie. 

– Program Konferencji ułożyliśmy tak, jak wygląda prawdziwy spór: od pozwu, przez ciężar dowodu i wpływ orzecznictwa TSUE, po apelację, zabezpieczenie i egzekucję. Dopiero gdy zobaczy się tę drogę w całości, widać, jak bardzo jest długa. I jak wiele musi wytrzymać klient, który ma rację – mówił dr Michał Ziemiak, Rzecznik Finansowy, otwierając konferencję. 

Skalę problemu obrazują dane Najwyższej Izby Kontroli. W latach 2013–2023 średni czas trwania cywilnych spraw procesowych w sądach rejonowych wzrósł z 9,2 do 16,5 miesiąca. Statystyki te obejmują jednak wyłącznie postępowania w pierwszej instancji, podczas gdy zakończenie sporu może wymagać kolejnych etapów. 

– To jednak dopiero pierwsza instancja. Potem może przyjść apelacja, a po prawomocnym wyroku egzekucja. Klient nie liczy czasu do ogłoszenia wyroku. Liczy go do chwili, gdy pieniądze wrócą na jego rachunek – podkreślał Michał Ziemiak. 

Szczególnie trudna sytuacja dotyczy sporów masowych. Sędzia Jakub Rusiński z Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wskazał, że liczba prowadzonych przez niego spraw frankowych wzrosła z 52 w 2020 roku do 562 w 2025 roku. Terminy rozpraw dla części spraw z 2025 roku wyznaczane są dopiero na grudzień 2028 roku, a ich rozstrzygnięcia spodziewane są w 2029 roku. 

Uproszczenie zasad dochodzenia roszczeń zbiorowych 

Jednym ze sposobów ograniczenia liczby indywidualnych procesów mogłoby być szersze wykorzystanie postępowań grupowych i powództw przedstawicielskich. Zdaniem Rzecznika Finansowego obecne procedury są jednak zbyt skomplikowane, aby skutecznie rozwiązywać spory dotyczące większej liczby konsumentów. Istotną barierą pozostaje model opt-in, wymagający aktywnego przystąpienia poszkodowanego do postępowania. Rzecznik proponuje rozważenie modelu opt-out, w którym osoby objęte określonym naruszeniem byłyby automatycznie włączane do grupy, zachowując możliwość rezygnacji z udziału. Postulowane zmiany obejmują również ograniczenie formalności związanych z tworzeniem grupy, ujednolicaniem roszczeń i oceną dopuszczalności postępowania. Pozwoliłoby to sprawniej rozpatrywać sprawy wynikające z tego samego mechanizmu naruszenia praw konsumentów bez konieczności prowadzenia wielu odrębnych procesów. 

Wiążące rozstrzygnięcia Rzecznika Finansowego 

Drugim kierunkiem proponowanych zmian jest wzmocnienie pozasądowych metod rozwiązywania sporów. Na podstawie dziesięcioletnich doświadczeń w prowadzeniu postępowań polubownych eksperci Rzecznika Finansowego przygotowali propozycje, które mogłyby zwiększyć skuteczność tej formy dochodzenia roszczeń. Najważniejsza z nich zakłada przyznanie Rzecznikowi możliwości wydawania wiążących rozstrzygnięć w ściśle określonych kategoriach spraw. Początkowo rozwiązanie mogłoby obejmować roszczenia pieniężne do 20 tys. zł, bez możliwości dzielenia większych roszczeń na mniejsze. Rozważane jest także nadanie ugodom i takim rozstrzygnięciom statusu tytułów egzekucyjnych. Ułatwiłoby to dochodzenie należności bez konieczności ponownego prowadzenia pełnego procesu sądowego. Jednocześnie instytucje finansowe zachowałyby prawo do sądowej kontroli rozstrzygnięcia, choć możliwość jego uchylenia byłaby ograniczona do określonych przesłanek. Propozycje przedstawione podczas konferencji mają na razie charakter postulatów. Ich realizacja wymagałaby zmian legislacyjnych, jednak mogłaby ograniczyć liczbę spraw kierowanych do sądów i przyspieszyć rozwiązywanie sporów na rynku finansowym. 

Źródło: Rzecznik Finansow