Wykonane w ubiegłe lato nasadzenia trawy morskiej w Zatoce Puckiej przetrwały sztormy i zimowe zlodzenie. Na jednym z czterech poletek eksperymentalnych liczba pędów po rocznym monitoringu wzrosła czterokrotnie w stosunku do liczby pierwotnie posadzonych roślin. Fundacja MARE, naukowczynie z Uniwersytetu Gdańskiego i SALTUS Ubezpieczenia podsumowują pilotaż projektu „Podwodne łąki. Reintrodukcja trawy morskiej w Zatoce Puckiej”. Wyniki prac terenowych i monitoringu prowadzonego przez Uniwersytet Gdański zachęcają do dalszych działań i pokazują, dlaczego obserwacje powinny trwać dłużej niż sam projekt.

Cztery warianty i rok obserwacji

W lipcu 2025 roku w dwóch rejonach Zatoki Puckiej wewnętrznej wyznaczono cztery poletka eksperymentalne w celu przeprowadzenia transplantacji trawy morskiej. Zastosowano cztery warianty, różniące się warunkami dna i sposobem stabilizacji pędów. W ramach projektu pilotażowego do nasadzeń wykorzystano pędy pochodzące z innych obszarów Zatoki. Metodyka była testowa zarówno na dnie pozbawionym roślinności, jak i z nielicznymi roślinami pionierskimi. Najlepszy wynik osiągnięto na poletku początkowo pozbawionym roślinności, którego dno zabezpieczono siatką z naturalnych włókien. Liczba pędów trawy morskiej wzrosła tam czterokrotnie w stosunku do stanu początkowego. Na pozostałych poletkach nasadzenia również przetrwały, choć ich rozwój i skuteczność przyjętych rozwiązań różniły się w zależności od zastosowanego wariantu metodyki. Co istotne, na żadnym z monitorowanych poletek nie stwierdzono oznak chorób, obecności patogenów ani śladów negatywnego oddziaływania działalności człowieka. Monitoring obejmował również łąkę, z której pobrano sadzonki. W okresie obserwacji nie stwierdzono pogorszenia jej kondycji związanego z pozyskaniem roślin do transplantacji. Część naukową projektu, w tym prace terenowe, monitoring i ocenę rezultatów prowadziły dr Aleksandra Zgrundo i dr Ilona Złoch z Wydziału Oceanografii i Geografii Uniwersytetu Gdańskiego.

„Nasze badania pilotażowe możemy uznać za sukces, ponieważ na każdym poletku po roku przyjęło nam się co najmniej 70% źdźbeł, które posadziliśmy początkowo. Wyniki wstępne po roku monitoringu są bardzo obiecujące: rośliny przetrwały surową zimę, od wiosny ponownie zwiększały liczbę pędów, a na jednym z poletek pojawiły się pędy generatywne. To ważne oznaki przyjęcia się nasadzeń. Jednak dopiero dalszy monitoring pozwoli ocenić ich trwałość, potencjał do zwiększania powierzchni występowania i lepiej zrozumieć reakcję roślin na zmienne warunki środowiska.” – mówi dr Aleksandra Zgrundo z Uniwersytetu Gdańskiego.

Wiedza potrzebna do kolejnych kroków

Podwodne łąki są niezwykle cennym elementem podwodnego krajobrazu Zatoki Puckiej. Tworzą siedliska dla wielu organizmów morskich, w tym schronienie i miejsca rozrodu dla ryb. Ich korzenie stabilizują osady, przeciwdziałając erozji dna. Ponadto rośliny te uczestniczą w obiegu węgla, azotu i fosforu, stanowiąc naszych naturalnych sprzymierzeńców w walce ze zmianami klimatu i eutrofizacją. Utrata łąk oznacza więc utratę całego siedliska i funkcji, które pełni ono w morzu. Pilotaż realizowany przez Fundację MARE w partnerstwie naukowym z Uniwersytetem Gdańskim koncentrował się na weryfikacji najlepszej metodyki do aktywnego odtwarzania łąk, dostarczając wiedzy potrzebnej do planowania kolejnych działań w celu wsparcia ekosystemu w procesie regeneracji. Dobór metodyki pilotażu oraz ocena rezultatów stanowią przedmiot prac naukowych Uniwersytetu Gdańskiego.

„Od początku traktowaliśmy to działanie jako pilotaż i eksperyment naukowy. Czerpiąc inspirację z licznych międzynarodowych projektów chcieliśmy sprawdzić, jak w warunkach Zatoki Puckiej możemy wspierać regenerację trawy morskiej. Pozytywny rezultat daje nam energię do dalszej pracy i nadzieję na kolejne możliwości rozwoju tych działań. Chcemy wspierać naukowców w dalszym rozwoju badań w tym zakresie oraz w oparciu o zdobyte doświadczenie poszukiwać sposobów zaangażowania społecznego w działania na rzecz odbudowy podwodnych ekosystemów.” – mówi Olga Sarna, prezeska zarządu Fundacji MARE.

Zatoka Pucka w międzynarodowym nurcie odbudowy łąk

Działania Fundacji MARE i prace badawcze Uniwersytetu Gdańskiego podjęte w tym projekcie wpisują się w szersze wysiłki na rzecz przywracania zasięgu łąk trawy morskiej w regionie bałtyckim. W obrębie Morza Bałtyckiego projekty aktywnego odtwarzania łąk podjęto już w 250 lokalizacjach, m.in. w Danii, Szwecji, Niemczech, Finlandii i Estonii – od niewielkich pilotażowych przedsięwzięć, po większe, wieloletnie projekty naukowe i społeczne.

Przykładowo, w Danii, w projekcie Sejerø Seascape, WWF Dania i Uniwersytet Południowej Danii (DTU) przeprowadzili w 2026 roku nasadzenia testowe w trzech lokalizacjach, a kolejne działania zaplanowano na 2028 rok. Z kolei, na niemieckim wybrzeżu Bałtyku projekt SeaStore II rozwija naukowe podstawy odtwarzania łąk, obejmujące najlepsze praktyki transplantacji, monitoringu i oceny efektów oraz potencjał funkcjonalny łąk, m. in. zdolność do magazynowania węgla (tzw. blue carbon). Takie doświadczenia pokazują znaczenie lokalnych eksperymentów pilotażowych przed zwiększaniem skali działań. 

Zatoka Pucka jest wyjątkowo ważnym regionem dla takich działań. W części obszarów obserwuje się oznaki poprawy warunków i naturalnej regeneracji łąk trawy morskiej. Choć wciąż tworzą one jedynie niewielkie, odizolowane od siebie połacie, rozwijają się na większych głębokościach niż wcześniej, co świadczy m. in. o większej przejrzystości wody. Powracają również gatunki niegdyś z nimi związane, na przykład krasnorost Furcellaria lumbricalis i Coccotylus brodiei, co jest kolejnym sygnałem wskazującym na regenerację ekosystemu.

Poprawa niektórych parametrów środowiskowych może sprzyjać podejmowaniu prób aktywnego odtwarzania siedlisk, jednak powodzenie zależy od lokalnych warunków i utrzymania niskiej presji. To ograniczenie presji środowiskowych jest bowiem kluczowe dla powodzenia takich przedsięwzięć i zwiększa szanse na trwałe odtworzenie siedlisk trawy morskiej.

Ochrona istniejących łąk i wieloletni monitoring

W 2026 roku European Seagrass Restoration Alliance (ESRA) opublikowała „European Seagrass Recommendations 2026 – On the future of seagrass restoration in Europe”, przygotowane z udziałem ponad 50 badaczy i praktyków z 17 krajów europejskich. Dokument wskazuje, że trwałe efekty wymagają ochrony istniejących łąk, ograniczenia przyczyn ich zaniku oraz doboru działań do lokalnych warunków.

„Odtwarzanie powinno uzupełniać, a nie zastępować skuteczne działania ochronne” – podkreślają autorzy rekomendacji ESRA. Zalecają również monitoring projektów odtwarzania łąk przez co najmniej 10 lat, aby wiarygodnie ocenić trwałość rezultatów i uwzględnić naturalną zmienność ekosystemu.

Odbudowa siedlisk trawy morskiej jest także objęta unijnym rozporządzeniem w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych, znanym jako Prawo o Odbudowie Przyrody (ang. Nature Restoration Law). Lokalne doświadczenia mogą dostarczać wiedzy potrzebnej do realizacji tych zobowiązań. Europejskie rekomendacje wpisują się zarazem w szerszy kierunek wyznaczony przez Dekadę ONZ na rzecz Odbudowy Ekosystemów 2021–2030.

„W SALTUS zrównoważony rozwój rozumiemy przede wszystkim jako konkretne działania, które mogą przynosić trwałą wartość dla środowiska i lokalnych społeczności. Dlatego angażujemy się w projekty oparte na wiedzy, współpracy z ekspertami i mierzalnych efektach. Obiecujące wyniki pilotażu w Zatoce Puckiej pokazują, że takie inicjatywy mają sens – nie tylko wspierają odbudowę cennych ekosystemów, ale również dostarczają wiedzy potrzebnej do podejmowania kolejnych, odpowiedzialnych działań na rzecz Bałtyku. Jako firma od ponad 30 lat związana z Pomorzem chcemy konsekwentnie wspierać przedsięwzięcia, które realnie służą miejscu, z którym sami jesteśmy związani.” – mówi Mariusz Czajka, Wiceprezes Zarządu Saltus Ubezpieczenia.

Projekt pilotażowy „Podwodne łąki. Reintrodukcja trawy morskiej w Zatoce Puckiej” zrealizowany był przez Fundację MARE w partnerstwie z Uniwersytetem Gdańskim, dzięki wsparciu finansowemu SALTUS Ubezpieczenia. Zespół Uniwersytetu Gdańskiego odpowiadał za prace naukowe, terenowe, monitoring i ocenę wyników.


Więcej o projekcie: https://fundacjamare.pl/podwodne-laki/